کد مطلب: ۲۱۹۱۹
تاریخ انتشار: شنبه ۱۷ خرداد ۱۳۹۹

«توفیق»ی که دیگر توفیق حضورش را نداریم

ایبنا: این روزها خبرهای ناراحت کننده قوت غالب‌مان شده‌ است و در چند ماه گذشته کم نبودند، روزهایی که غم همراه ما به خواب رفته و با ما بیدار شده است. در اوایل هفته جاری خبری منتشر شد که به ما یادآوری کرد که چقدر زود دیر می‌شود و دیگر حسن توفیق، کاریکاتوریست خوشفکر و خوش‌ایده کشورمان پیش ما نیست. حسن توفیق از مدیران مسئول نشریه طنز «توفیق» و بزرگ‌ترین برادر از برادران توفیق بود که دوره سوم این مجله را منتشر کردند. او به مدت ۲۹ سال مدیریت نشریه «توفیق» را برعهده داشت و حال ما باید با غم از دست دادن یکی دیگر از گنجینه‌های ارزشمند هنری کشورمان کنار بیاییم. از این رو به سراغ دو تن از طنزپردازان کشورمان رفتیم تا با آنها درباره این مجله و تاثیرگذاری زنده‌یاد حسن توفیق صحبت کنیم.

رویا صدر با اشاره به تاثیرگذاری مکتب طنز توفیق به ایبنا گفت: اگر می‌خواهیم درباره مجله «توفیق» صحبت کنیم باید به مکتب توفیق بپردازیم. مهم‌ترین موفقیت «توفیق» تربیت طنزنویسان کشور در حوزه کاریکاتور و طنز مکتوب است. تمام چهره‌های معروف طنز از دوره دوم توفیق، یعنی 1317 به بعد تربیت شده یا متاثر از این مکتب هستند. از کسانی مثل اردشیر محصص یا کامبیز درمبخش که فکر و شیوه متفاوتی با توفیق داشتند گرفته تا کسانی مثل پاک‌شیر و اربانی.

وی ادامه داد: «توفیق» در دهه 40 بی‌رقیب بود و خیلی‌ها با آن همکاری می‌کردند و به نوعی انعکاس قلم‌ها و تفکرات متفاوت بود و از این رو دیدگاه‌ها و سلیقه‌های مختلف را راضی می‌کرد. «توفیق» از فضای دهه 40 استفاده می‌کرد و بیشتر تم مسائل اجتماعی را موضوع قرار می‌داد. یعنی بخش عمده‌ای از مجله توفیق بار اجتماعی داشت؛ البته بار جنسی هم داشت و نمادهایی به کار می‌برد که بعد از آن می‌توانست بخشی از جامعه را مورد انتقاد قرار دهد. این‌ها مسائلی بود که خیلی حساسیت ایجاد نمی‌کرد.

این طنزپرداز در توضیح سوژه‌های مجله «توفیق» اظهار کرد: مجله «توفیق» جدا از مسائل اجتماعی، از یک سری سوژه‌هایی در سیاست، چه در عرصه کاریکاتور و چه در طنز نوشتاری استفاده می‌کرد که اگر الان آنها را بنویسیم حساسیت برانگیز است. توفیق هویدا را به عنوان نماد حکومت انتخاب می‌کرد و بخش قابل توجهی از انتقادها به سمت او بود و من خودم شنیدم که هویدا بسیار سعه صدر داشت و حتی وقتی در شماره‌ای کاریکاتوری از او نبود انتقاد می‌کرد که چرا کاریکاتور من در این شماره نیست.

وی افزود: فکر می‌کنم شیوه‌های طنزی که در «توفیق» به‌کار می‌رفت، مثل صنایع ادبی، باعث می‌شد که زهر کار گرفته شود و حساسیت کمتری ایجاد کند. با این حال فکر می‌کنم زمانی که این مجله به سمت بسته شدن رفت و به دستور شاه فضا بسته‌تر شد، کم‌کم مجله «توفیق» هم از حاشیه امنی که داشت، فاصله گرفت.

رویا صدر با مقایسه دو مجله «توفیق» و «گل آقا» گفت: «گل‌آقا» یک تعریف جدید از طنز ارائه داد؛ اما نوع ارتباط «گل آقا» با حکومت و مردم متفاوت از نوع برخورد «توفیق» بود. بنابراین «گل آقا» یک بازتعریفی از طنز سیاسی ارائه داد.

این طنزپرداز با اشاره به داستان «حزب خران» گفت:‌ آخرین دوره فع