کد مطلب: ۵۷۸
تاریخ انتشار: شنبه ۲۹ آبان ۱۳۸۹

کوثری: زبان، مهم‌ترین عنصر در فلسفه

آیدین فرنگی: عبدالله کوثری، مترجم نام‌آشنا، که با ترجمه‌های‌اش از ادبیات آمریکای لاتین و به‌خصوص ترجمه‌ی کارهای ماریو بارگاس یوسا شناخته می‌شود، مهمان روز نخست نمایشگاه کتاب‌های فلسفی شهر کتاب بهشتی بود. او به اهمیت زبان و واژه‌ها در ترجمه‌ی آثار فلسفی تاکید داشت و خروج از قید لغت در متن فلسفی را ناممکن دانست.

  امسال چه کتاب‌هایی با ترجمه‌ی شما به چاپ رسیده؟

  به ترتیب انتشار، اول رمان دن کاسمورو، بعد زندگی‌نامه‌ی برلین و بعد یک داستان بلند از فوئنتس به اسم کنستانسیا. ناشر کتاب اول نشر نی است و دو کتاب دیگر را نشر ماهی به چاپ رسانده.

 ترجمه‌های شما کارهای ادبی بوده‌اند، اما گاهی نگاهی هم به حوزه‌ی اندیشه داشته‌اید. در مورد دسته‌ی دوم ترجمه‌های‌تان توضیح می‌دهید؟

 در واقع من کار فلسفی صرف ترجمه نکرده‌ام. همین زندگی‌نامه‌ی برلین، زندگی‌نامه‌نویسی است، نه فلسفه و اتفاقا وجه ادبی زیادی هم دارد. کتاب‌ «ریشه‌های رمانتیزم» را هم که ترجمه کرده‌ام، آمیزه‌ای است از ادبیات، فلسفه و هنر. برلین در نگاهش به رمانتیزم، بیشتر به ادبیات پرداخته و این کتاب هم در واقع جزء تاریخ فکر قرار می‌گیرد تا آثار صرف فلسفی. من اصلا خودم را صاحب صلاحیت برای ترجمه‌ی آثار فلسفی مجرد نمی‌دانم. ترجمه‌هایم هم در زمینه‌ی فلسفه‌ی مجرد نبوده و بیشتر، یا تاریخ فکر هستند یا چیزی بینابین.

 ترجمه در دو حوزه‌ی ادبی و فلسفی چه تفاوت‌هایی می‌تواند با یکدیگر داشته باشد؟

  در علوم انسانی، و کلا در همه‌ی کتاب‌هایی که در مقوله‌ی انسانیات قرار می‌گیرند، یکی از مهم‌ترین موارد، زبان است. چه در ادبیات و چه در فلسفه، زبان نه یک وسیله‌ی ساده‌ی بیان که عرصه‌ی تحقق ادبیات و فلسفه است. پس زبان مترجم هر چه غنی‌تر باشد، بهتر خواهد توانست از عهده‌ی کار بربیاید. البته توجه داشته باشید که غنی‌بودن زبان با فاخر بودن آن مترادف نیست. زبان، هم در فلسفه و هم در ادبیات کارکرد زیادی دارد. اگر مترجم نتواند از عهده‌ی معادل‌یابی درست بربیاید، اصلا نخواهد توانست کارش را به خوبی انجام دهد. ترجمه آثار فلسفی و ادبی، اگرچه نیاز به دو سطح زبانی متفاوت دارند؛ چنانچه در ادبیات زبان به سمت توصیف می‌رود و در فلسفه به سوی تعریف روی می‌‌آورد، در هر دو عرصه، هر چه مترجم از غنای زبانی بیشتری برخوردار باشد، نتیجه‌ی کارش نیز بهتر خواهد شد.

 در ترجمه‌ی آثار ادبی طرز نوشتار نویسنده برای مترجم اهمیت زیادی دارد، اما در زمینه‌‌های علمی یا جامعه‌شناختی و سیاسی، مترجم بیشتر روی انتقال مفهوم تاکید دارد تا زبان نوشتار. در ترجمه‌ی کتاب‌های فلسفی مترجم باید چه رفتاری در پیش بگیرد؟

 در فلسفه‌، هر واژه اهمیت دارد. مثلا  در فلسفه‌ی هگل و هایدگر، هر واژه اهمیتی بنیادین دارد. در ادبیات درست است که ساختار زبانی نویسنده مهم است، اما باز مترجم دخالت‌های زیادی می‌تواند داشته باشد. این‌که گفته می‌شود سبک را باید برگرداند، به نظر من درست نیست؛ چون سبک فقط در یک زبان معنی می‌دهد و وقتی به زبان دیگری برگشت، بی‌معنی می‌شود. این مترجم است که سبک را می‌آفریند و تلاش می‌کند و امیدوار است که این سبک خلق شده، معادل همان سبک اصلی باشد. در فلسفه، ارزش واژه‌ها و اهمیت آن‌ها بیشتر می‌شود و انجام ترجمه‌ی آثار فلسفی هم نیاز به دقت بیشتری دارد. در ترجمه‌ی توصیف، دست مترجم بازتر است و می‌تواند خودش را از قید لغت خارج کند، اما این امر در فلسفه ممکن نیست.

 خود شما چه اندازه به مطالعات فلسفی اهمیت می‌دهید؟

  من معتقدم اگر کسی آدم فرهیخته‌ای نباشد، مجاز به ترجمه نیست. مترجمی که تاریخ و فلسفه نخوانده باشد، نمی‌تواند مترجم خوبی شود. من کارم ادبیات است، اما باید مقدمات فلسفه را بدانم؛ چرا؟ چون از قرن‌ هجدهم به بعد ادبیات از فلسفه و جامعه‌شناسی و نقاشی و... استفاده کرده است. چطور ممکن است فردی بخواهد آثار تولستوی را ترجمه کند، اما تاریخ روسیه را نداند یا فلسفه‌های رایج آن دوره را نشناسد؟! بنابراین مترجم هر چه بیشتر در هر زمینه‌ای مطالعه کند، صلاحیت بیشتری هم می‌یابد.

 خودتان بیشتر به چه نحله‌های فلسفی علاقه‌مند هستید؟

من نمی‌توانم زیاد روی فلسفه حرف بزنم و نمی‌توانم بگویم فلان فلسفه را به دیگری ترجیح می‌دهم. اما اگر بخواهم در حوزه‌ی فلسفه‌ی سیاسی نظر بدهم، طبیعی است که فلسفه‌ی لیبرال برلین را ترجیح خواهم داد؛ چراکه معتقدم جهان بدون آزادی معنی ندارد.

در آثار فلسفی کلاسیک ایرانی، چه مواردی برای شما جذابیت دارد؟

  من این آثار بیشتر به خاطر زبانی که در آن‌ها به کار رفته می‌خوانم؛ چه در زمینه‌ی عرفان و چه در زمینه‌ی فلسفه. من چیزی از فلسفه‌ی اشراق نمی‌دانم، اما تا به حال سه بار سهروردی را به خاطر جنبه‌های زبانی‌اش مطالعه‌ کرده‌ام. وجه ادبی این آثار بسیار بالاست. چه عین‌القضات، چه سهروردی و چه دیگران، از جنبه‌ی زبانی اهمیت زیادی دارند و الزاما نه از جهت اندیشه، اما باید از جهت آشنایی با زبان، به مطالعه‌ی این‌ها پرداخت.

     

0/700
send to friend
مرکز فرهنگی شهر کتاب

نشانی: تهران، خیابان شهید بهشتی، خیابان شهید احمدقصیر (بخارست)، نبش کوچه‌ی سوم، پلاک ۸

تلفن: ۸۸۷۲۳۳۱۶ - ۸۸۷۱۷۴۵۸
دورنگار: ۸۸۷۱۹۲۳۲

 

 

عضویت در خبرنامه الکترونیکی شهرکتاب

Designed & Developed by DORHOST