اخبار فرهنگی
- این مجموعه شامل مجموعهای از واژگان چنداملایی است که درباره املای آنها اختلاف نظر وجود داشته است.
«فرهنگ املایی خط فارسی بر اساس دستور خط فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی» نوشته علیاشرف صادقی و زهرا زندیمقدم از سوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی تجدید چاپ شد. این کتاب در بیست و دومین نمایشگاه کتاب تهران عرضه میشود.
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، این مجموعه شامل مجموعهای از واژگان چنداملایی است که درباره املای آنها اختلاف نظر وجود داشته است.
علیاشرف صادقی در مقدمه آورده است: کسانی که با نسخههای خطی سر و کار دارند، میدانند که شیوه نوشتن کلمات در متون گوناگونی که در دورههای مختلف و حتی در یک عصر به دست کاتبان متفاوت نوشته شدهاند، تفاوتهای چشمگیر دارند. به آسانی در مییابیم که برای املای این کلمات قاعدهای که در آن اتفاق نظر وجود داشته باشد، ندارد.
به نوشته وی، «خط فارسی از خط عربی گرفته شده است و خط عربی خود از خط فنیقی اقتباس شده و فنیقی مانند عربی متعلق به خانواده زبانهای سامی است. در زبانهای سامی، صامتها، اسکلت و پایه معنایی کلمه را تشکیل میدهند و مصوتها تنها برای گرفتن مشتقات مختلف از ریشه به کار میروند. زبان فارسی یکی از زبانهای خانواده هند و اروپایی است و ساختمان آن با ساختمان زبان عربی کاملا متفاوت است.»
او با ذکر برخی از مثالها به تفاوتهای ساختاری کلمات در این دو زبان اشاره کرده است و ادامه میدهد:
«در پنجاه، شصت سال اخیر که از یک طرف مساله آموزش عمومی پیش آمده و از طرف دیگر چاپ کتابهای مختلف و مخصوصا کتابهای درسی مطرح شده، عدهای از صاحبنظران بر آن شدهاند تا درباره اصلاح خط فارسی به چارهاندیشی بپردازند و چاپ کتابها و مجلات علمی و ادبی در دهههای قبل و پیدایش رایانه و غلطگیریهای خودکار در چاپهای رایانهای در این دهه نیز دلیل دیگری بر لزوم اصلاح خط فارسی بوده است.
نیازهای مبرم اصلاح خط فارسی، مساله شیوه نگارش کلمات فارسی را از ابتدا در دستور کار فرهنگستان زبان و ادب فارسی قرار داد. وجود بخشهای متعدد علمی در گروه واژهگزینی فرهنگستان که اعضای آنها از متخصصان رشتههای مختلف علمی دانشگاهی و غیردانشگاهی تشکیل شدهاند و واژههای متعددی که غالبا مرکب یا مشتق هستند و از سوی اینان برای مفاهیم علمی جدید پیشنهاد میشوند نیز، نیاز به املای حتیالمقدور قاعدهمند این نوواژهها را بیش از پیش در دستور کار شورای عمومی فرهنگستان قرار داد. از این رو، از همان ابتدا در فرهنگستان بخشی با نام «گروه دستور زبان و خط فارسی» تشکیل شد.»
مدیر گروه دستور زبان و خط فارسی، بیشترین اختلاف را در باب املای کلمات فارسی بر سر جدانویسی و پیوستهنویسی کلمات مرکب و مشتق میداند و ادامه میدهد: «فرهنگستان در این باب راه میانه را برگزید و کوشیده است تا فقط مواردی را که جدا یا پیوسته نوشتن آنها الزامی است، قاعدهمند سازد و شیوه نگارش باقی کلمات را به عهده خود نویسندگان بگذارد. از آنجا که به خاطر سپردن تمام قواعدی که در کتاب «دستور خط » آمده برای هیچکس جز معدودی از متخصصان امکانپذیر نیست و از سوی دیگر عموم نویسندگان اعم از محققان و نثرنویسان و شاعران و ویراستاران و روزنامهنگاران و منشیان و غیره، هنگام نوشتن کلمات مرکب و مشتق و بعضی کلمات دواملایی یا سهاملایی دیگر دچار تردید میشوند، فرهنگستان چاره را در آن دید که دست به انتشار یک فرهنگ املایی مبتنی بر قواعد «دستور خط فارسی» بزند و املای کلماتی را که در این دستور به عهده سلیقه و ذوق نویسندگان گذاشته بود، تا آنجا که امکان دارد بیشتر قاعدهمند سازد و یا شیوه مرجع خود را که در بسیاری از موارد اختیار دواملاست - در آن بگنجاند.»
«از اینرو گروه دستور زبان خط فارسی تصمیم گرفت کلمات رایج فارسی امروز را از فرهنگ «هشت جلدی سخن» و فرهنگ «فارسی صدری افشار- حکمی» و فرهنگ «املایی دکتر جعفر شعار » استخراج کند و کلماتی را که در این سه ماخذ نبود، از روزنامهها و سایر نشریات به مجموعه فوق بیفزاید؛ آنگاه این مجموعه را با «قواعد دستور خط فارسی» منطبق کند.»
«برای کلماتی که در مورد املای منتخب آن تردید وجود داشت، صلاح چنان دیده شد که کمیسیون محدودی تشکیل شود و از اعضای آن در اینباره نظرخواهی شود. در این جلسات ضمن حفظ کلی اصول دستور خط فارسی درمورد کلمات دو املایی (پیوسته و جدا) گرایش بیشتری به سوی جدانویسی وجود داشت؛ زیرا تشخیص داده شد که این شیوه با گرایش روز خط فارسی بیشتر همسوست. از سوی دیگر در آموزش به نوآموزان نیز از سهولت بیشتری برخوردار است. »
دومین چاپ «فرهنگ املایی خط فارسی بر اساس دستور خط فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی» در شمارگان ۲۰۰۰ نسخه، قطع وزیری و ۶۲۲ صفحه و بهای ۸۰۰۰۰ ریال بهتازگی در اختیار علاقهمندان قرار گرفت.