گفتوگو
- دکتر حسین شیخرضایی از دغدغههای فرهنگیاش میگوید.
لیلا پیرعلیهمدانی: حسین شیخ رضایی متولد سال ۱۳۵۵ و دکترای فلسفه از دانشگاه دورهام انگلستان است. او مترجم کتاب«فلسفه ذهن» است و از بین مقالات او میتوان به «اخلاق، استعاره و بازی»، «استعاره و علم تجربی»، «رویکرد علّی به ویژگیها و مسالهی وحدت علم» اشاره کرد.
۱. با توجه به سطوح و تحصیلات متفاوت شرکتکنندگان در دورههای فلسفه، این دورهها چه تاثیری بر مخاطبان داشته است؟
در واقع پاسخ به این سوال شما را باید شرکتکنندگان بدهند اما دریافت کلی من به عنوان مدرس این دوره آن بود که برخی دانشجویان رشتههای دیگر مانند مهندسی و برخی علاقهمندان که دیگر در دانشگاه مشغول به تحصیل نیستند، فرصتی یافتند تا با برخی از بحثهای مقدماتی فلسفهی ذهن آشنا شوند و احیانا سوالاتی در ذهنشان ایجاد شود یا مباحث کلاس با دانستههای قبلی آنها در تضاد قرار گیرد و همهی اینها فرصتی شود برای پیگیری جدی تر مباحث از جانب آنها.
۲. در پایان دورهی کلاس فلسفه ذهن هستیم به نظر شما این کلاس چقدر توانسته پاسخ مخاطبان خود را بدهد و جای چه بحثهایی در کلاس هنوز باقی است؟
ما توانستیم در این دوره تنها برخی از عنوانهای اصلی در فلسفهی ذهن را پوشش دهیم. به عنوان نمونه، نتوانستیم به بحثهای مربوط به «سایر اذهان»، «علیت ذهنی»، «دوگانه انگاری غیر جوهری» یا «مساله اراده آزاد» بپردازیم.
۳. در چند سال گذشته آثاری دربارهی فلسفه ذهن ترجمه و دربارهی آنها بحث شده، آیا این رویکرد به فلسفه زبان هم هست و چه آثاری در این حوزه انتشار یافته است؟
در حوزهی فلسفهی زبان هم مانند فلسفهی ذهن ما هنوز با کمبود منابع درسی فارسی روبهرو هستیم. هنوز متن قابل استفاده و آسان فهمی که بتوان در سطح کارشناسی، درسی بهنام فلسفهی زبان از روی آن تدریس کرد وجود ندارد. فکر می کنم در مجموع با وجود کتابهای معدودی که دربارهی فلسفهی زبان ترجمه شده هنوز نتوان اثری را به عنوان متن درسی معرفی کرد.
۴. نسبت میان ذهن و زبان چگونه است آیا ابتدا از ذهن آغاز و به زبان ختم میشود یا اینکه ذهن و زبان از هم جدا نیستند؟
اتفاقا در جلسات این دوره یک جلسه دربارهی نسبت ذهن و زبان حرف زدیم. در اینجا دو گروه دیده می شوند: کسانی که داشتن زبان را ذاتی و جزء لاینفک داشتن ذهن و تفکر میدانند و کسانی که معتقدند انسان در کودکی یا حتا سایر حیوانات پستتر گرچه زبان ندارند اما به کلی فاقد تفکر هم نیستند. روشن است که این سوالی اساسی است و پاسخ به آن صرفا کار فیلسوف نیست و به دادهها و تحقیقات تجربی نیاز است. اما من به شخصه فکر میکنم نهایتا میان فکر و زبان رابطهی عمیقی برقرار است و دست کم برخی از صورتهای پیچیدهتر تفکر بدون زبان و بازنمایی زبانی ممکن نیست.
۵. آیا کتاب یا مقاله جدیدی در دست چاپ دارید؟
من به همراه چهار نفر دیگر از دوستان (دکتر کرباسیزاده، دکتر دباغ، محسن زمانی و احمدرضا همتیمقدم) در حال تالیف پنج جلد درسنامهی فلسفهی تحلیلی هستیم که امیدواریم بتواند به عنوان کتاب درسی استفاده شود. این پنج جلد به فلسفهی علم، فلسفهی ذهن، فلسفهی زبان، فلسفهی اخلاق و معرفتشناسی اختصاص دارد.
۶. با توجه به اینکه حوزهی فعالیت شما فلسفه است آیا ادبیات هم مورد توجهتان است؟
من به عنوان یک خوانندهی آماتور از داستان کوتاه و رمان لذت میبرم. اخیرا هم مقالهای دربارهی نقش ادبیات داستانی در رشد قوای اخلاقی کودک همراه با گروهی از دوستان نوشتهام که امیدوارم منتشر شود.
۷. با کدام یک از آثار کلاسیک فارسی بیشتر مانوس هستید؟
طبعا مثل بسیاری دیگر از ایرانیان حافظ را دوست دارم.
۸. بین فلاسفه کدام فیلسوف تاثیر بیشتری توانسته بر شما داشته باشد؟
من نوع نگاه پییر دوهم به علم و کتاب او «هدف و ساختار نظریه فیزیکی» را بسیار دوست دارم. از نظر من این کتاب به اندازهی لیاقتش مورد توجه نبوده است.
۹. آخرین کتابی که خواندهاید چه بوده و نظرتان نسبت به آن چیست؟
در حال خواندن کتاب «علم و جامعه شناسی معرفت» به زبان فارسی هستم.