تنظیمات
قلم چاپ اندازه فونت
نسخه چاپی/شهر کتاب
تاریخ : سه شنبه 28 اسفند 1397 کد مطلب:17765
گروه: اخبار حوزه فرهنگ

«ترین‌های» ادبیات و کتاب در سال ۹۷

همزمان با روزهای پایانی سال جاری خبرگزاری مهر در گزارشی به برترین رویدادها و آثار ادبی سال ۱۳۹۷ نگاهی انداخت.

مهر: کتاب و انتشار آن- با هر موضوعی- وضع خوبی را در کشور سپری نمی‌کند. فشار اقتصادی ناشی از شرایط تحریم در هشت ماه اخیر بیش از هر چیز کمر کتاب را در کشور خم کرده است. افزایش عجیب قیمت کاغذ و لوازم انتشار آن اعم مرکب و ادوات چاپ و مانند فیلم و زینک، مقوا و حتی سلفون جلد کتاب و در نهایت ناچاری ناشران از بازنگری در قیمت محصولاتشان کتاب و نشر آن را بیش از پیش در زمانه عسرت قرار داده است.

سالی که در طلیعه پایان آن قرار داریم گرچه ارمغانی چنین تلخ برای اهالی نشر و کلمه برجای گذاشته است اما خالی از اتفاقات عجیب نبود. استفاده از عبارت و پس‌وند «ترین» برای پدیده‌های مربوط به نشر چندان کار ساده‌ای نیست چرا که هر کتاب و انتشار آن نشانه‌ای از بروز خصوصی‌ترین جلوه‌های فکر و اندیشه و دستاوردهای فکری خالق آن است. با این همه آنچه در ادامه و در این گزارش خواهیم خواند نگاهی است به برخی از «ترین‌های» نشر و کتاب در سالی که گذشت و مروری بر کارنامه آنها.

ترین‌های نویسندگی

در بهار سال ۱۳۹۷ اتفاقات قابل توجهی در فضای ادبیات داستانی ایران رخ داد. از سویی برگزیده بزرگترین و گران‌ترین جایزه ادبی کشور که از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اهدا می‌شود، دو کتاب غیر داستانی و پرحرف و حدیث خود را پس از سال‌ها بازچاپ کرده بود و از سوی دیگر نویسنده‌ای صاحب سبک در ایران پس از سال‌ها ممیزی و ممانعت از انتشار، سرانجام یکی از رمان‌های خود را منتشر کرد.

محمد رضا بایرامی در طلیعه سالی که جایزه جلال آل‌احمد را در دست خود دید و البته چندان هم بدون انتقاد به رویه برگزاری آن، به سمت پذیرشش نرفت دو کتاب «دشت شقایق‌ها» و «هفت روز آخر» را منتشر کرد. دو اثری که در روزهای ابتدایی و انتهایی حضور او در جبهه‌های جنگ نوشته شده بود و انتشار آنها به ویژه کتاب «هفت روز آخر» آن هم در شرایطی که بحث‌های زیادی پیرامون وضعیت ایران در پایان جنگ تحمیلی و شرایط منجر به پذیرش قطعنامه بار دیگر داغ شده بود، اتفاق مهمی به شمار می‌رفت. او در همان زمان در گفتگویی با مهر از بایکوت ۲۰ ساله این دو کتاب توسط ناشر سابق آن سخن گفت و اینگونه به آن واکنش نشان داد: سیستم فرهنگی ما مدلی از نویسندگی و ادبیات را حمایت می‌کند که می‌گوید همین که من می‌گویم درست است و نه چیز دیگری. مدلی که با روایت‌های رسمی همراستا شده و به طور سازماندهی‌شده‌ای نیز در حال حمایت از آن هستند. مدلی که حالا در سینما هم به شدت پی گرفته می‫شود. مثلاً نگاه کنید چطور کل امکانات کشور را برای هدایت مخاطب به سمت دیدن یک اثر بسیج می‌کنند! و جالب است که با وجود این همه تلاش، نمی‫توانند از کارهای عامه پسند پیشی بگیرند.

اما انتشار رمان «طریق بسمل شدن» و در روزهای پایانی امسال کتاب» عبور از خود» از محمود دولت آبادی را نیز باید بدون شک اتفاق نویسندگی در سال ۹۷ دانست. رمان طریق بسمل شدن در زمره رمان‌هایی بود که در دوران دولت محمود احمدی‌نژاد در کنار رمان «کلنل» درباره آن صحبت‌های زیادی مطرح شده بود و بارها بر غیرقابل انتشار بودن آن سخن رفته بود اما این کتاب در نهایت به گفته نویسنده آن تنها با حذف چند کلمه منتشر شد و موجی تازه در ادبیات جنگ را با خود به همراه آورد. دولت آبادی همزمان با انتشار این کتاب در گفتگویی تفصیلی با خبرگزاری مهر درباره رمانش آن را ادای دین خودش به جنگ عنوان کرده و بیان داشت: اگر فکر نمی‌کردم زمان می‌گذرد و سنم بالا می‌رود حتماً یک کار وسیع‌تری می‌کردم. به‌رغم آن‌که برخی آمدند و همه چیز را منتسب به خود کردند و میراث جوانان مملکت و ملت ایران را منحصر به خود کردند؛ من اعتقاد داشته و دارم این‌ها جوانان مملکت ما از هر قشر و تفکری بودند که رفتند از کشورشان دفاع کردند. دوستانی داشتم که پزشک بودند ولی در جنگ توپچی بودند، می‌آمدند تهران ۱۵ روز استراحت می‌کردند و دوباره می‌رفتند. این‌ها حقوق‌بگیر دولت نبودند، آزادگانی بودند که رفتند از مملکت خود دفاع کردند. این‌که این‌طور وانمود شد که هر کسی که از بین رفته برای ماست، اشتباه بود؛ بدیهی‌است هر جنگی ایدئولوژی دارد و ایدئولوژی دفاعی کشور ما اسلام بود.

ترین‌های ترجمه

بازار ادبیات در ایران را بازاری در انحصار ترجمه می‌نامند. بازاری که بی‌اعتنا به مساله کپی‌رایت تنها بر پایه شکل دهی به نوعی خواست و نیاز در مخاطبانش، در مسابقه‌ای عجیب از انتشار سلسله‌وار آثار ترجمه‌ای و حتی مسابقه برای انتشار زودتر این آثار افتاده است. در این میان اما کم نیستند ناشرانی که به اعتبار منش حرفه‌ای خود با رعایت حقوق قانونی نشر کتاب توسط ناشر اصلی آن قدم در راه ترجمه اثر می‌گذارند.

سال گذشته در میان آثار ترجمه در ایران یک رمان بسیار خوش درخشید. رمان «ملت عشق» اثر الیف شافاک که پیش از انتشار کمی بیش از پنج سال محروم از انتشار بود و در نهایت پس از انتشار، در سال گذشته موجی از اقبال آن را همراهی کرد و در بسیاری از طرح‌های یارانه‌ای فروش کتاب در صدر خریدهای مردمی قرار گرفت و حتی به گفته بسیاری از کتابفروشان روزانه تقاضاهای زیادی برای آن وجود داشت. این اتفاق در ح