در پی آسیبهای اخیر به مراکز فرهنگی، کتابفروشیها در جریان درگیریهای نظامی و تخریب بخشهایی از شعب مؤسسه شهرکتاب، مدیرعامل شهرکتاب و از اعضای اتحادیه بینالمللی «ناشران بدون مرز» (Publishers Without Borders)، گزارش جامعی از خسارات وارده به زیرساختهای فرهنگی را به این اتحادیه ارائه داد. شهرکتاب در این گزارش با تشریح وضعیت موجود، توجه جامعه جهانی نشر را به ضرورت صیانت از فضاهای فرهنگی معطوف ساخت.
علی جعفرآبادی با اشاره به ظرفیتهای نهادهای بینالمللی تأکید کرد: «مجامع جهانی و سازوکارهای فراملی ظرفیت ارزشمندی برای دفاع از حقیقت، حقوق کودک و حمایت از کسبوکارهای فرهنگی، بهویژه در دوران بحرانها هستند. با تکیه بر استانداردهای جهانی میتوان توجه جهانیان را به این مسائل جلب کرد.»
پس از ارائه این گزارش و تعامل حرفهای با مدیران این انجمن در کشورهای مختلف، بیانیهای از سوی اتحادیه «ناشران بدون مرز» صادر شد که در آن بر حقوق بنیادین کودکان و نوجوانان برای خواندن، دانستن و رشد فکری تأکید شده است.
«ناشران بدون مرز» که در سال ۲۰۲۰ در دوران همهگیری کووید-۱۹ به عنوان پاسخی به انزوای ناشران در سراسر جهان پاگرفت، امروز به فضایی برای گفتوگو، همبستگی و حمایت متقابل از کتاب و فرهنگ تبدیل شده است. این اتحادیه با هر وضعیتی که سه آزادی بنیادین «نوشتن، نشر و خواندن» را تضعیف کند، مخالف است.
در بخش دیگری از این بیانیه آمده است: «ناشران بدون مرز قاطعانه با تمام جنگها مخالف است. درگیریهای مسلحانه، فارغ از محل وقوع، همواره کتابها، ناشران، نویسندگان، کتابفروشان، کتابخانهها و خوانندگان را در معرض خطر قرار میدهند. جنگ فراتر از تخریب ساختمانها، اکوسیستم فرهنگی و فکری جامعه، به ویژه کودکان را تحت تاثیر قرار میدهد.»
این بیانیه با اشاره به آسیبپذیری محیطهای آموزشی تاکید میکند: «دسترسی به کتاب، به کتابفروشیها، کتابخانهها، مدارس و فضاهای عمومی وابسته است. این فضاها در بحرانها اغلب نخستین مکانهایی هستند که آسیب دیده یا غیرقابل دسترس میشوند و کودکان را نه تنها از کتاب، بلکه از مکانهای امن برای خواندن محروم میکنند.»
ناشران بدون مرز تصریح میکند: «کودکان در سراسر جهان از حق یکسانی برای خواندن، تخیل و یادگیری بدون ترس برخوردارند. دسترسی به کتاب نباید به جغرافیا، زبان یا موقعیت وابسته باشد. کتابها و فضاهای کتاب باید مکانهایی برای گشودگی و ایمنی باقی بمانند. هیچ کودکی نباید از دسترسی به خواندن محروم شود.»
این اتحادیه با یادآوری نمادهای صلیب سرخ و هلال احمر، خواستار شناسایی «دسترسی به کتاب و آزادی خواندن» به عنوان حق حیاتی برای بهزیستی فکری و فرهنگی شده و از جامعه جهانی نشر و سازمانهای مدافع حقوق بشر میخواهد تا مسئولیت مشترک خود را برای حمایت از سه آزادی بنیادین – نوشتن، نشر و خواندن – بازتعریف کنند.
در پایان این بیانیه آمده است: «حمایت از کتاب به معنای حمایت از مردم است. حمایت از کتابفروشیها، کتابخانهها و فضاهای خواندن یعنی حمایت از مکانهایی که ایدهها در آن شکل میگیرند. حمایت از حق خواندن یعنی حمایت از جهانی که کودکان آن را تصور میکنند و میسازند. خواندن مرز نمیشناسد. کودکان مرز نمیشناسند.»
این بیانیه گامی مهم در راستای همبستگی بینالمللی با نهادهای فرهنگی ایران و تأکید بر نقش فرهنگ به عنوان عاملی برای انسجام و دفاع از منافع ایرانی در عرصه جهانی است. شهرکتاب به عنوان یکی از اعضای این اتحادیه، بر تداوم فعالیتهای فرهنگی و جلب توجه جهانی به وضعیت کتابخوانی در شرایط دشوار تاکید دارد
متن اصلی این بیانیه که در دنیای صنعت نشر و کتاب واکنشها و همراهیهای زیادی را برانگیخته است را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
برچسبها:دفاع از فرهنگ, دیپلماسی فرهنگی, ناشران بدون مرز
