شهر تنها مجموعهای از کالبدها و خیابانهای بتنی نیست؛ شهر، بستری برای تبلور اراده جمعی و کنشگری شهروندان است. شهرکتاب مرکزی روز دوشنبه ۵ مردادماه، میزبان جلسه نقد و بررسی کتاب «نزاع بر سر شهر» به قلم علی اعطا (منتشرشده توسط نشر شرق) بود. در این نشست که با حضور جمعی از مدیران شهری، پژوهشگران و کنشگرانِ این حوزه برگزار شد، نسبت میان «مدیریت شهری» و «حق شهروندان بر شهر» از منظرهای گوناگون واکاوی شد.
سهگانهی پژوهش، روزنامهنگاری و سیاستگذاری
در ابتدای این نشست هادی خانیکی کتاب اعطا را حاصل تلاقی سه تجربه متمایز دانست: نگاه پژوهشگر شهری، رویکرد انتقادی روزنامهنگار و تجربه زیسته در نهاد تصمیمگیر (شورای شهر). به اعتقاد او، همین ترکیب باعث شده تا کتاب از نگاه تکبعدیِ کالبدی فاصله گرفته و پرسش بنیادین «شهر متعلق به کیست؟» را به عنوان فراخوانی برای بازپسگیری عاملیت شهروندان مطرح کند. خانیکی معتقد است نزاع در عنوان کتاب، نه یک تعارض مخرب، بلکه فرصتی برای شکلگیری گفتوگو و صدایِ شنیدهشدهی جامعه در فرآیندهای تصمیمگیری است.
تقابل «شهر کالا» و «شهر زندگی»
پیروز حناچی، با نقد رویکرد کالاییشدن شهر، بر پیوند ناگسستنی میان مدیریت شهری و کیفیت زندگی مردم تأکید کرد. وی یادآور شد که در دورههای تاریخی، هرگاه میزان مشارکت عمومی در اداره شهر به حداقل رسیده، خروجیهای مدیریتی نیز از مطلوبیت فاصله گرفته است. از نگاه حناچی، مدیریت شهری نمیتواند ساختاری انتزاعی و جدا از نقش مردم باشد، بلکه باید به عرصهای تبدیل شود که دیدگاههای متکثرِ شهروندان در آن بازتاب یابد.
از میدانگاههای مدنی تا رویههای حکمرانی
در ادامه، پنل تخصصی نشست با حضور حسین ایمانی جاجرمی، سید صادق کاشانی، مروارید قاسمی و مریم کهنسال برگزار شد. سید صادق کاشانی با ارجاع به نمونههایی همچون میدان هفتتیر، بر فقدان فضاهای عمومی برای حضور و تجمع شهروندان انتقاد کرد.
مروارید قاسمی نیز با نگاهی ریشهشناسانه، شهر را ساختاری پیچیده خواند که به دلیل روابط قدرت، مستعدِ انحراف است. وی با ستایش شهامت نویسنده، کتاب را نوعی آینه شهر دانست که به جای راهحلهای فوری، بر لزومِ تغییر رویههایی تمرکز دارد که مانع از ایفای نقش کنشگرانه شهروندان میشود.
همچنین، شرکتکنندگان بر لزوم تقویت مسئولیتپذیری اجتماعی تأکید کردند و نمونههایی همچون مراقبتهای خودجوش شهروندان از درختان خیابان ولیعصر را گواهی بر این ادعا دانستند.
علی اعطا، نویسنده کتاب، انگیزه خود از تألیف این اثر را مستندسازی تجربههای زیسته و دغدغههایی دانست که در سالهای فعالیت در مدیریت شهری با آنها مواجه بوده است.
نشست بررسی «نزاع بر سر شهر»، در نهایت به این همگرایی رسید که شهر برای شهر ماندن نیازمند شفافیت، پذیرش تکثر و بازتعریف رابطه میان قدرت و مردم است. این کتاب اکنون به عنوان منبعی برای تمامی علاقهمندان به مطالعات شهری و کنشگران مدنی در دسترس است.
عکس: پریا فتحی
برچسبها: شهرکتاب, شهرکتاب مرکزی, مرکزی
